Random header image... Refresh for more!

Günün Yazısı (U.Talu-Sabah)

Umur Talu’nun yazılarını sürekli takip ederim. Ve herzaman olmasa da çoğunlukla beğenerek okurum. Aslında “günün” değil “dünün”  yazısı aktaracağım yazı. Fakat bugün devamı niteliğinde bir yazı daha gelmiş Talu’dan.  

Umur Talu bazen öyle bir yazıyor ki “işte budur!” diyorum. 2 Ağustos’ta da ”işte budur” dediğim  ”İsrail etkisi”ni konu ettiği  “Etkiye Tepki” başlıklı çok güzel bir yazı yazmıştı. Talu dün ve bugün  Lübnan’a gönderilecek ”Barış Gücü” konulu  iki yazı yazmış.  İki yazı da mutlaka okunmalı. Özellikle dün yayınlanan  “Oraya asker göndermeyin!”  başlıklı yazısı o kadar güzel ki buraya alıntılamak istedim:

“Oraya kalbinizi gönderin; Aklınızı, fikrinizi, düşüncenizi gönderin ; Sevginizi, endişenizi, selamınızı, muhabbetinizi gönderin; Yüreğinizi gönderin oraya, vicdanınızı gönderin; Ama oraya asker göndermeyin !

Oraya doktorunuzu gönderin, sargınızı gönderin; İlacınızı, aşınızı ve aş’ınızı gönderin; Sütünüzü gönderin, mamanızı da, duanızı gönderin; Sabahınızı, akşamınızı gönderin, oraya göz yaşlarınızı gönderin; Fakat oraya asker göndermeyin!

Bir şarkı, bir şiir, bir öfke gönderin; Bir temenni gönderin; belki bir teselli gönderin; Yetmez tabii, her an her yere ses gönderin; Adı neyse işte, tamam diplomatik, siyasi irade de gönderin; Lakin oraya asker göndermeyin!

Türkiye, BeMe kararı filan ayağında, tam da “Yeni bir Ortadoğu” şitinin içine çekilmek isteniyor. “Sünni Müslüman ülke”, böyle diyorlar değil mi, “Şii teröristler” in karşısına itiliyor ki, ufak ufak Suriye ve İran’la da kapışmaya başlasın. Irak’ta başarılan mezhep iç savaşları, bir bölgesel yangın olarak tüm nefretlerle tutuşsun, alev alev sarsın. Bu çirkef, irinli ve kanlı dümenin medyatik nameleri de yazılıyor ki, ilk şehit yahut ilk yaylım ateş haberleri geldiğinde nefretler bilensin. Orada, ah evet, salt şehit olma değil, katil olma ihtimaliniz de var. Evet, tam orada, katliam yapma ihtimaliniz de var. Orada, kendi üniformanızın içinde, kendi bayrağınızın altında veya mavi berelerle mihverler kafanızda, tepeden tırnağa ABD piyadesi, şeyden şeye İsrail askeri sayılma ihtimaliniz de var. Orada, kendinizden başka bir şey, daha beteri halkınızdan, toplumunuzdan, insanlığınızdan bambaşka bir şey olma ihtimaliniz var. Orada “Yurtta sulh, cihanda sulh” un mirasçısı değil, tarihin tozuna karışmış bir Osmanlı hayaletinin mirasyedisi olma ihtimaliniz var. Orada “Ne için ölüyor ve ne için öldürüyoruz; yani kimin için?” diye tepki dolu sorularla kuşatılma ihtimaliniz var. O kuşatmada boğulma, hiçbir cenazede “Vatan sağ olsun!” sesini duymama, tarihin utancını yüklenip büyük bir ayıbın şahsiyetleri olarak ömür boyu lekelenme ihtimaliniz var. Orada, ister siyasetçi, ister komutan; toplumdan zerre kadar itibar bulmama ihtimaliniz var. Oraya oranın halkını saldırgandan korumaya gitmiyorsunuz. Oraya oranın halkını kafadan terörist saymaya, tüm direniş hayallerini de kırmaya, onlara sözde dost eli kılığında aşağılanma ve boyun eğmenin ahlaksız terbiyesini vermeye gönderiliyorsunuz.

Oraya, ille de çok gitmek istiyorsanız; Buyrun, sivil ve asker, hükümet ve komutan, buyrun kendiniz gidin; Ama bu toplumdan, anasından, babasından, komşusundan, memleketlisinden o kafi vicdani izni almadan asla; Asla ama asla oraya asker göndermeyin!”  

(Vurgular yazar Umur Talu’ya aittir)

———

Fazla söze ne hacet?

Talu bugünkü yazısında da “Bölgesel bir güç olmak istiyorsak Lübnan’a asker göndermeliyiz” diyenleri iyi bir alaya almış. Bu yazıyı da mutlaka okuyun derim.

17 comments

1 dağıstanlı { 08.17.06 at 20:28 }

Umur Talu’nun bu yazılarını okumamıştım. İkisi de harika.

Gerçekten bugünkü yazısında güzel matrak geçmiş “asker gönderelim” diyenlerle. Öyleya biz asker gönderip bölgesel güç olacağız da Brunei, Avustralya, Finliler nasıl bir bölgesel güç olacak?

2 Ayşenur Bulut { 08.17.06 at 21:37 }

Takip ettiğim birkaç yazar listesine Umur Talu’yu eklememin zamanı mı gelmiş ne ? Lirik bir uslup olarak gayet gerçekçi bir yazı olmuş . Hiciv ise tam benim tarzım =)

3 fatih demir { 08.17.06 at 21:44 }

Oncelikle hukumetin onerdigi 5 madde cercevesinde bunun bize yada Lubnan halkina nasil bir zarari olacak onu merak ediyorum?

Baskalarinin gitmesini onerenlere de bu bakimdan kiziyorum. PKK konusunda da aynisi oluyordu. Eger hukumetteyseniz yada yuksek rutbeli asker iseniz cocugunuzun guneydoguya gitmez ise konusma yada asker gonderme hakkiniz olmuyor. Ben bu mantigi anlamiyorum.

Nihat Genc mesela. Tamam sinirleri bozuk. Bagirip cagiriyor. Karadenizliyim deyip olaya bolgesel bir bahane de bulmus. Ofkeli cocuk. Ofke kusuyor… Ama is ne yapalima gelince onu da gostermiyor. Neymis butun aydinlar Arap ulkelerine dagilmaliymislar? Neden Arap ulkeleri? Biz musluman degil miyiz? Onlar Musluman degil mi?

Elimizi tasin altina koymayacaz da ne yapicaz? Mesela Umur Talu ciksin soylesin. Desin ki asker gondermeyelim ama dunyada bu katliamin olmamasi icin sunu yapalim. Ya da biz Hizbullaha dokunmam sarti ile gitmeyi kabul etmisken vazgecip, hizbullaha da dokunan birilerinin oraya gitmesine goz yumalim. Biz de telefon diplomasisine devam edelim.

Veya gonderelim Nihat Genc’i Israilli askerlere bagirsin. Tukursun. Ne yiyorsa yesin onlarlan. Boylelikle bizlere de delikanliligi gosterir. Is yapmanin nasil olduguna bir kerecik olsun ornek olur.

Buyuk dusunen yok. Savas cikabilir birbirimize duseriz diye yardimdan kacmak olur mu??? Degisik politikalar gidersin… El altindan Hizbullahi beslersin.. Ne biliyim Iran’a aklindan gecenleri anlatirsin… Liderligi paylasip bunu iyiliginden yaptigini , yukselmek icin yapmadigini anlatirsin.

Ama sirf elestiri sirf elestiri…. Bu tipler giderek artmaya basladi… Gozumde Ertugrul Ozkok’un Nihat Gencden farki kalmadi… ikisi de desteksiz belgesiz bencelerle sallayip duruyorlar… Bunlarin pirim yaptigini gorenlerde ellerinde tuyler peslerinden kosturuyorlar…

Yardim gonderiyoruz zaten umur beyin soylemesine gerek yok. dua da ediyoruz. Oyunu oynatmaya gucunuz yoksa, gidip bozarsiniz. Ona da gucunuz yetmezse en iyi sekilde oynarsiniz.

Bir de ben de hani elestiren yazarlar gibi elestireyim. onlar da beni Lubnana gitmeyi onersinler. Radyasyonsuz cayin icerek zararsiz oldugunu kanitlayan bakanin yasadigi ulkede artik otomatik refleks olarak hersey boyle calisir, boyle ispatlanir olmus. Yani savunma bakani ordunun basinda giderse Lubnana o zman bir problem yok oyle mi??

Asker milletiz bir de… Yurtta Sulh Cihanda sulh diyerek geliyorlar. Birakalim savas cikacaksa ciksin… onemli olan dogru tarfta olmak… Pisirikca siranin bize gelmesini beklemekten daha adil bence…

Ayrica bolgeye guc sadece bolgesel guc olmak icin gonderilir? Isi girgira vurarak mi halledebiliriz… Afganistandaki askerlerimizin oldugu bolgelerden haberleri var mi bu insanlarin? Kosova’dan….

Bence askerlerimiz orda kitapcilari bombalamadiklari surece dostca karsilanirlar… ellerini orada her tasin degil ama her onemli tasin altina da koyarlarsa bolgesel guc nasil olunur gosterilebilir…

Buyuk dusunmek gerekli diye dusunuyorum…. Mumkun oldugunca her imkani kullanarak bag kurmak…

Saygilarimla

4 fatih demir { 08.18.06 at 11:32 }

Bugun Ertugrul Ozkok bana inat asker gondermeyi savunmus :)))

Wallahi ne diyecegimi bilemiyorum… Ben bir gun birsey yapiyim da bu adam beni taklit etmesin :))

5 Bulent Murtezaoglu { 08.18.06 at 12:19 }

Fatih bey, Ertugrul Ozkok’le ayni tarafa denk dusmek hayra alamet degil bence. Her neyse, akilima gelenleri yazayim bence sizin yazinizdan alinti yaparak.

Oncelikle hukumetin onerdigi 5 madde cercevesinde bunun bize yada Lubnan halkina nasil bir zarari olacak onu merak ediyorum?

Bu islerde millet hukumete guvenmiyor bence. Irak’ta hem 2003′deki rezalette hem sonradan asker gonderilmesinde bir suru cizgi, prensip vs. soylendi cogu tutmadi. Asker gonderme isinde yetki alindiktan sonra olamayacagi anlasildi zaten ama isin o safhaya gelmesi bile bence dogru degildi. Artik inandirici olmak icin denecek laf da kalmadi pek, “ekmek Kuran carpsinla destekli kirmizi cizgi” “olumu gor denerek konmus sart” filan gibi seyler cikacaksa onu bilmem. Asker gondermeyi tartisirken disaridan baski gormek baska, o asker oradayken ’sartimiz buydu, olmuyor cekiyoruz’ dememek icin baski gormek baska. 2007′de iki tane secim var, herseyi birakin kurlar oynadigi dakika eteklerinin nasil tutustugunu birkac ay evvel gordugumuz bir hukumet secim senesinde ‘yok kardesim soyledigim sarta uymuyor durum artik, cekiyorum’ diyecek omurgayi gosterebilir mi? Hamas’in adamini davet ettiklerinde olanlar basinin abartmasi miydi? Kim inaniyor dogru durust dusunen ve dusunduklerini bizi maskara etmeden uygulayabilen insanlarin islere hakim olduklarina? (Baska hukumet olsa baska turlu olurdu demek istemiyorum, ama bu hukumet icin gordugumuz seyler bunlar.) Hepsini birakin BM’ye kim guveniyor?

Buyuk dusunen yok. Savas cikabilir birbirimize duseriz diye yardimdan kacmak olur mu??? Degisik politikalar gidersin… El altindan Hizbullahi beslersin.. Ne biliyim Iran’a aklindan gecenleri anlatirsin… Liderligi paylasip bunu iyiliginden yaptigini , yukselmek icin yapmadigini anlatirsin.

Oyuncular belli, ABD Israil Iran ve Suriye (Fransa ve Lubnan’i saymiyorum). Bunlardan sadece Israil kendi askerini kullaniyor, otekiler arka planda kalip oradaki gucleri idare ediyorlar. Israil mecbur oldugu icin kendi insanini kullaniyor, yapacagi birsey yok. Bunlarin hic birine bizim sozumuz gecmiyor. Niye gecsin ki zaten? Bizi birakin dunyadaki diger devletlerin de sozu gecmiyor. Neyin liderligini yapacagiz oyuncular bizi dinlemezken? ABD Israil’e ‘isine geliyorsa kiskirt biraz oralar karissin da BM kuvvetlerine Hizbullah’i silahsizlandirma vazifesi verilsin, ben birsey demem’ demesine karsi ne gucumuz var? Yahut Iran Hizbullah’a ‘bu Turkiye de devamli on plana cikmaya calisiyor, yap birseyler karsi karsiya gelin’ derse? Iran’a veya ABD’ye fuze mi atacagiz bu durumda? Yoksa ‘yapmayin beyler ayip oluyor, biz askere aldigimiz cocuklarimizi iyiligimizden yolladik oraya’ filan mi diyecegiz? Ya Iran’la karsi karsiya gelmemiz icin bir tezgah kurulursa? Allah korusun, Hizbullah Turk askerini oldurdu diye gazete yazarsa kimin Iran’a sempatisi kalir burada? Israil o hesabi iyi yapar bize kursun sIkmaz belki ama BM askerini oldurdu onlar da? Iran sehirlere 2000 kusur roket attirmis ama bebekler olurken bile daha uzun menzilli roketleri kullandirtmayacak kadar sogukkanli olabilmis bir guc, ABD zaten bolgeye haritadan ve profesyonel ordusunun ekranlarindan bakiyor insanla filan bir alakasi yok. Iyiligi dinler mi bunlar?

Gonullu insanlar insani yardim icin gayet tabii gidebilirler, Talu dogru diyor. Hatta orada tedavi olamayan yaralilari tahliye edelim, burada tedavi ettirelim ona da varim. Ustelik bunu yaptigimizi pek kimse de bilmesin. Bu isler kimseye birsey gostermek icin yapilacak isler degil (blogun adina dikkatinizi cekeyim, biz boyle gorduk buyuklerimizden, baska turlusu ayiptir diye biliriz). Asker isindeki hesap nedir bilemem tabii, zaten kimse bana sormuyor aslinda ama aklima gelen su: biz ekran basinda oturup belki uc bes kurus yardim disinda birsey yapmayacagiz, askere alinmis cocuklar bizim ne kadar iyi oldugumuzu gostermek icin oraya gidecek, seytani oyunlarin silahla uygulandigi bir yerde vazife yapacak. Ekran basinda oturmaya devam edeceklerden biri olarak buna benim aklim yatmiyor. Akli yatanlari ayiplamam, ama benim hissiyatim o yonde degil aklim da yatmiyor.

ellerini orada her tasin degil ama her onemli tasin altina da koyarlarsa bolgesel guc nasil olunur gosterilebilir…

Turkiye’nin birsey gostermesi gerekmiyor. Rakamlar ortada (bir bakin petrol piyangosu cikmamis ve halki Musluman olan ulkeler arasinda durumumuz ne diye, sonra petrolu de dahil edip bakin, sonra on sene sonra ne olur diye bir tahmin yapmaya calisin). TSK’nin gucunu de dikkate almasi gerekenler biliyordur. Oraya gidilip gidilmemesi bunlari degistirmiyor. Belli ki muazzam karisik bir oyunun kucuk kisimlarinda askerle yer almaya karsi bir kamuoyu var burada. Buyuk kisminda askerle rol almak icin de seferberlige varan bir bir yola cikmak lazim. Bunu kimse istemiyor. Ucundan bucagindan bulastirilip o yola sokuluruz diye endise edenler de var. Afganistan veya Kosova degil orasi, Kore gibi de degil. Neyin ne oldugu, dostun dusmanin kim, kimin amacinin ne oldugunun tartilamadigi bir yer. ‘Iste bu cozumdur’ denip ortaya konan makul birsey de yok. Ne Israil, ne ABD ne Suriye orada ordusuyla duramamisken bizim ne farkimiz var da birsey degistirecegiz?

Binle olculen nufuslu asiretler arasinda icine uluslararasi mafya cekismesinin de karistigi kan davasi surerken ‘bunlarin buyuk buyuk dedeleriyle hisimdik’ diyerek o bolgeye cocugunuzu yollayip ‘belki burada konusur barisirlar, kavga ederlerse de yapmayin dersin’ tembihiyle cayhane actirir misiniz?

6 metin-thePoor { 08.18.06 at 14:28 }

“Kim inaniyor dogru durust dusunen ve dusunduklerini bizi maskara etmeden uygulayabilen insanlarin islere hakim olduklarina? (Baska hukumet olsa baska turlu olurdu demek istemiyorum” demiş Bülent Bey. Katılıyorum. Bölgede olup bitenlere somut ve dönüştürücü tepki gösterebilmenin, etki ve yaptırım gücünüzle doğrudan ilintisi vardır. Gücünüz yoksa, yaptığınız kendi yıkımınıza yolaçabilecek yanlış bir hareketten öte gitmez. Bu, sessiz, tepkisiz, pasif, nötr, “tarafsız” kalalım demek değildir kesinlikle. Toplumsal vicdanı devlet tepkisine tahavvül ederken gücünüzün ölçü ayarını dikkatlice yapınız demektir. Türkiye toplumu bu alçakça oyuna vicdanı ve duygularıyla tepkisini belli etmiştir dünyaya. Türkiye devleti ise bin düşünüp bir hareket etmelidir. Yapacağı dikkatsizliğin bedtelini sadece kendisi ve toplumunun değil, tüm Ortadoğunun ödeyeceğini gözönünde tutmalıdır. Bunları söyleyen bendenizin, realpolitik hesaplardan gıcık kaptığını da söylediğini hatırlatırım.

7 Suat Öztürk { 08.18.06 at 18:23 }

Bülent Bey’e ve Metin Ağabey’e katılıyorum.

Gerçi Bülent Bey hükümetin dış politikaya etkisini fazla önemsemişe benziyor bu şerhimi de düşeyim. Türkiye’de “devlet” dış politikada çok ketumdur, öyle hükümete falan bırakmaz böyle işleri, bunu hatırlatmakta fayda var.

Gelelim sana Fatih Bey kardeşim :-)

Aslında bu muhalefetine cevap bile vermeyip seni çatlatmak amacındayım. :-) Bakalım ne kadar dayanacağım?

Sen -bugün ve yarın- patronunun düğününde olduğun için Bülent ve Metin Beylerin yorumlarını okumadın daha. Hele bir gel ve bu yorumlara cevabını ver, ben ondan sonra senin bu muhalefetinin asıl sebebini açıklayacağım kamuoyuna ;-) :-)))

Yaşasın kötülük!! :-))

8 Mehmet { 08.27.06 at 06:07 }

Oraya gidecek ve ölecek askerin sehit sayilacagini zannetmiyorum. Bildigim kadariyla, sehit olmak icin vatan müdafaasinda ölmek gerekiyor. Birde Müslümanlik ugruna yapilan savasta sehit olunur.

Lübnanda bu sartlar yok.

Vatan müdafaasi ugruna degil, Israil müdafaasi ugruna,

Müslümanlik ugruna degil, tam aksine yahudi ugruna ölecek asker.

Türkiyenin menfaati ugruna degil, Amerikanin menfaati ugruna ölecek asker.

Orada ölen asker ne sehitdir ne gazi bok yoluna gitti Niyazi olacak.

9 Bulent Murtezaoglu { 09.02.06 at 14:26 }

Siz bunu biliyorsunuzdur, ama benim TV’m yok, gazeteler ses edince gidip metne baktim. Suradan alinti yapayim:

‘Bize ne’ci bir anlayışla sorumluluklarımızdan geri durmak, tarihimize, geleceğimize ve milletimizin yüksek menfaatlerine ihanet olacaktır.

Webde kendi kendisini tescillemis hainler klubumuze hos geldiniz beyler. (Fatih bey, uzulmeyin, insallah siz de yakinda dahil olursunuz. Boyle politikaci ve konusma yazari ureten memlekette hain olmamak zor zaten.) Nasarallah’in dedikleri hakkinda bloglarda yapilan doktora tezi calismalari bitince, docentlik tezi olarak da ‘ihanet dedi ama aslinda ne demek istedi’ konusunu isleyen yazilari goruruz herhalde.

10 fatih demir { 09.02.06 at 17:15 }

Bulent Bey,

Walla benim de tv yok, yani warda Turk kanallarini cekmiyor :)

bir tek Ligtv..o da internetten maclar icin..haber vermiyorlar..

Zaten RTE benim yazimi okuyup o konusmayi yapmis diyorlar :))

Ya saka bir yana, ihanet cok agir kacmis…

Sag kesimde bu kadar insan hayir derken, benim gibi birkaci evet diye yapmasina gerek yoktu :)

Walla yapacagini bilsem baska turlu yazardim…

Hani yurtdisindaki Turklere de soyle kolayliklar saglansin falan..

(Ya Bulent bey ben asker gonderme ile alakali olarak soyledigim seylerin yarisini abartmistim … Yani Suat Bey ile alakali birseydi :) Kendisi biliyor… O yuzden yaziniza derinlemesine bir cevap da vermemistim.. Cunku ben de o kadar kapsamli bir sekilde savunamiyorum, asker gondermeyi…Bu noktadan sonra hayirlisi olsun demekten baska birsey gelmiyor aklima)

11 Bulent Murtezaoglu { 09.02.06 at 17:34 }

Heh Fatih bey, laklak ediyoruz alt tarafi uzun cevaba cok da luzum yoktu zaten — ben farkindaydim biraz aranizda bir komiklik oldugunun.

Sizin diyarlarda da Rumsfeld milleti hain ilan etmis iki gun evvel. Kiralik agizlar da en azindan kablolu da olsa national TV’de ona sokak hiyarlarinin pek anlayamayacaklari ama aslinda zehir zemberek bir tarzda

bindirmeye basladiklarina gore, herhalde bu tip seyleri iki sene evveline gore orada da daha sIk goreceksiniz kasima kadar. Bizimkini kacirmis olmaniz onemli degil. Bu politikaci milleti hep boyle, milletlerinin analarina kufretmediklerine sukretmek lazim herhalde.

12 fatih demir { 09.02.06 at 18:59 }

Siz benim ordaki son yaziyi okudunuz mu?

Walla politikacilari gectim de halk da manyaklasirsa o zaman o ulke hic cekilmiyor..

Allahtan bizim halk devamli ortalarda dolasiyor…

Ya walla sabah gozlerime inanamadim yanii..

13 Bulent Murtezaoglu { 09.02.06 at 19:24 }

Fatih bey baktim simdi. Oyle propaganda pompalanirsa, insanlar da o hale gelirler. Yeni de degil bu, hep oyleydi orasi ama bize dokunmadigi icin (hatta belki biz de yaptigimiz icin) pek batmiyordu.

Ben oradaki Turklerden bir sikayet duymadim, ben ayrilali birkac sene oluyor ama hic sikayetim yoktu. Bilgisayar havaalanlarinda ‘buna iyi bakin’ diyordu bazen benim icin, ben de ‘evlenmelisin bu ne daginik bavul’ filan nasihatleri arasinda TSAci varil teyzelerle laklak edip bavula tiktigim gomlekleri filan katlatiyordum. (O zaman bu isi bulduk bunu yapiyoruz n’apalim havasindaydi o insanlar, bir polis ciddiyeti yoktu).

Burada olur mu bu bilmiyorum, cok zor cunku kendisini belli eden irk/renk ozellikleri yok insanlarda. Renkleri ve ebadi uygun Turk kadinlardan ‘beni Rus zannediyorlar, rahatsiz oluyorum’ diye birkac sey duydum sadece. Bu basi acik basi kapali isi bile ne kadar ugrasilsa oraya varmaz — sahsi can/mal emniyeti acisindan bir tedirginlik lazim ABD gibi olma yoluna girmesi icin herhalde.

14 fatih demir { 09.02.06 at 20:07 }

Benim oraya da astim…

Bizim turklerin isimleri yada tipleri benzemiyorsa yirtiyorlar da eger benziyorlarsa walla bunlar nato uyesi falan diye yaptiklari bir ayricalik yok yani..

Ben her gecen gun daha fazla olay duymaya basliyorum.

Turkiyede ise ben dogum yeri guneydogu olanlara karsi polisin kimlik kontrollerinde farkliliklar gosterdigine bizzat sahidim. Ama terorun cok arttigi donemlerde idi ve kaba konusmanin onune gecmemisti.

Bizim halkin vicdani bir noktada devreye giriyor diyorum ama aklima gecmisten bazi hadiseler de gelmiyor degil.

Hayirlisi ile bizimkilere birsey olmaz insallah… Aslan halkim benim :) (siyasete goz kirpma)

15 Gunel Natiq { 04.26.08 at 12:31 }

Yaşın və sözün ağrısı

O, poeziyaya 70-ci illərdə gəlib. İlk mətbu şeiri o zamankı APİ-nin “Gənc müəllim” qəzetində dərc edilib. Elə tələbə ikən imzası dövrü mətbuatda görünməyə başlayıb. Söhrab Tahirin gənc şairə “Uğurlu yol” yazması da təsadüfi deyildi, belə ki, o, bu gəncdə yaxşı düşünə bilmək, düşündüklərini sözə çevirə bilmək istedadını görmüşdü.

Tələbəlik bitdikdən sonra gənc şair ata yurduna qayıtdı, müəllim kimi işə başladı. Ara-sıra Bakıya gəlir, şeirləri mətbuat səhifələrində çap edilirdi. O zamankı dövrü mətbuatda çap olunan şeirləri SSRİ Dövlət mükafatı laureatı, ittifaq ərazisində belə yaxşı tanınan hörmətli şairimiz Nəbi Xəzrinin diqqətini də çəkdi. “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetində öz xeyir-duasını səsləndirdi.

Bəlkə də şeir onun üçün məqsəd deyil, düşüncələrinin ifadəsi üçünüydü. Əslində, doğma torpağın verdiyi güc onun həyatındakı bütün boşluqları doldurmağa yetirdi. Yenidən erməni məkri baş qaldırdı. Deportasiya illərində o da Bakıya gəldi, özünü toplamaq, bu dəfə ayrı mühitdə, başqa şərtlər altında yaşamaq, yenidən özünü təsdiqləmək üçün ona çox az vaxt lazım oldu. “Yeni fikir” qəzetində, Azərbaycan radiosundakı fəaliyyətində özünü təsdiqlədi. Folklorumuzdan, tariximizdən, milli-mənəvi dəyərlərimizdən qaynaqlanaraq yazdığı yazılar, hazırladığı verilişlər taleyüklü olmağı ilə seçildi. Bəlkə də ona taleyin bəxş elədiyi, özünə borc bildiyi, çiyinlərinə düşən ağırlıq hesab elədiyi yaradıcılıq məsuliyyətini, tariximizlə səsləşən, soykökümüzlə, etnoqrafiyamızla bəllənən, dilimizin eneryisiylə, sözümüzün şirinliyi ilə qədimliyimizdən soraq gətirən “Bulaq” verilişini yazmaqla ödədi, bu borcdan çıxa bildi.

Özünü bəlkə də hələ də bu borcların altında bilir. Bu illər ərzində onun mənəvi ağırlarını da gördük, amma içindəki tənhalıq hissini bəlkə də heç kim duymadı…

Beləcə, deportasiyaların vurduğu ağır zərbələr, torpaq həsrəti, idealların arxasınca getmək, ümidlər, arzular bəlkə də daha çox sosial problemlər, enişlər, yoxuşlar, yüz ilin tənhalığı və… 60 yaş.

Beləliklə, bu ilin fevralında 60 yaşı tamam olan şair, publisist Tahir Talıblıyla söhbətimizi oxucularla da bölüşməyi lazım bildik.

- Tahir müəllim, o uzaq illərdə yazdığınız kiçik bir şeirdə Vətən çölündə kövşən olmaq istəyiniz arzuydu, ya ağrıydı?

- Günel xanım, bəlkə də sözümüzə belə ağrıyla, dərdlə başladığımız yaxşıdır, elə heç olmazsa ağrılarımızı unutmamaq üçün. Söz var deyir: “Dərdini unut, sözünü unutma”, bu sözü fırlatmaq da olar: “Sözünü unut, dərdini unutma” kimi də demək olar. Əslində, fərqi yoxdur, məndən ötrü söz də dərddi, dərd də sözdür. Tarix qarşısında borcumuz çoxdur. Dərd də, borc da sonucda ağrıdır. Deyəsən, belə misralarım da var, yadımda qalanı deyirəm:

Ağrılarla bişən canım,

Gecələri bayquş kimi

Yurdları dolaşan canım.

Bəlkə də bunlar öncədən ürəyə damanlarıydı. Heç olmasa “çölündə kövşən olmaq”

Nə isə, borclarımız bir dəvəyə yük qədərindədir.

Fizüli deyirdi ki: “Bu dərdlər ki, mənim vardır, Nərin başına qoysan, Çıxar kafər cəhənnəmdən, gülər əhli-əzab oynar”.

Əstəfrüllah, Füzuliyə bənzəmək fikrindən uzağıq. Məsələ budur ki, Füzulinin dərdləri nəydi ki, dəvənin boynuna qoysan, dəvə incəlib-incəlib iynənin gözündən keçərdi, onda kafər olanlar cəhənnəmdən çıxıb canlarını qurtardılar. Böyük Qurani-Kərimdə bir ayədə deyilir: “Kafirlər cəhənnəmdən o vaxt çıxa biləcəklər ki, dəvə incəlib iynənin gözündən keçsin”. Əlbəttə Füzulinin dərdlərinin içi qat-qatdı dəvənin boynuna yüklənsə, onu incəldəcək qədərindədi. Bu qatların içində qürbət də var, qəribçilik də, daha dərin fəlsəfi qatlar da.

- Yurdda yaşaya-yaşaya Yurdda yazdığınız şeirlərinizdə də yurd xiffəti, nisgili var. Vətəndə də qəriblik, qürbət?

- Bu xiffətin yəqin ki, heç özümüzə də bəlli olmayan kökləri var. Amma həqiqətdir ki, türk deyilən yerin üstə, göyün altda bir xiffət içindədir, qəriblik - qəmginlik çəkəndir. Yurddan-yurda adladıqca qəribçiliyi, xiffəti də özüylə gəzdirəndir. Açığını desək, bəlkə də sızıltılarımızın ən böyük səbəbi sağımızın solumuzdan gen düşməsidir, itirdiklərimizdir, indi dağlarımızın aransız, aranlarımızın dağsız qalmağınnandır. Bəlkə də bizləri daha çox ağrıdan Ötükən yaylaların, Bozqır çöllərin, Alp çəmənlərin, Qəlbi dağların könlümüzdə daşıdığımız, yaddaşda gəzdirdiyimiz ağrılarıdır. Bizi ağrıdan itirdiyimiz bütövlüyümüzdür.

Məni həmişə bir məsələ düşündürüb. Bu xalqın folklorunda bir dənə də olsun düşmən yoxdur. Əbədi qorxduğu üç şey var. “Bir yoxsulluq, bir ayrılıq, bir ölüm”, “Kasıb olsan gülərlər” bu da bu xalqın sözüdür. “Ölməyə vətən yaxşı” bunu da bu xalq deyib. Bu dediklərim sizin sualınızın bəlkə də birbaşa cavabı deyil. Amma hər halda yanlışı var, yalanı yoxdur.

- Şeir nədir, poeziyanın tərifini vermək mümkündürmü?

- Mənim hiss etdiklərimə, duyduqlarıma görə şeir adamın içindəki sirlərdir, içindəki bu sirlərin varlığını bilməyin səni şair eləyir. Bir sözlə, şeir şairin bəlkə də içindəki sirləridir ki, üzə çıxır. Deyir Tanrıdan gizlin deyil, səndən nə gizlin. Tanrıdan gizlin qalmayan sirləri şair şeir

şəklində oxucusuna verir, həm də oxucusuna verməyi rəva bildikləridir, rəva bilmədikləri də ola bilər. Söz də də var deyir: “Özünə rəva bilmədiklərini başqasına arzulama”. Bu da bir özgə həqiqətdir. Poeziya isə mühitdir, mən belə başa düşürəm. Adamın içinin, çölünün havasıdı.

- Niyə az çap olunursunuz? Ya sadəcə olaraq az yazırsınız?

- Düzünü desəm, çox az yazıram. Elə gəncliyimdə də az yazmışam. Elə kitablarım da azdır. İki-üç dənə olar. Balaca, kəpənək-qanad. Əgər bayaq dediyim kimi, şeir sirdirsə, yəqin sirlər az-az olur, gec-gec açılır. Düzü az yazıb, yaxşı yazmaq lazımdır. Amma mən o fikirdə deyiləm ki, az yazıb yaxşı yazmışam. Çox yazıb da, yaxşı yazmaq olar. Görünür, kimə necə verilir. Düzü, gücümün çatdığı qədərində yazmışam. Yazdıqlarım gücümün çatdıqlarıdır. Səmimi desəm, gücümün çatmadıqları daha çoxdur.

- On ildən çoxdur ki, Azərbaycan Radiosunda “Bulaq” verilişinin müəllifisiniz. “Bulaq” - Teleradio məkanında ən uzunömürlü bir verilişdi. Ssenarisini də yazmaq ağır işdir, elə deyilmi?

- Günel xanım, bu sual üçün təşəkkür edirəm. Elə üzümüzə gələn payız “Bulaq”ın 40 yaşı tamam olur, qırx ildi ki, yol gəlir, amma başladığı yol min illərin o üzündəndir, dədə timsal bir “qoca”dır. On dörd ildi ki, taleyim “Bulaq” verilişi ilə bağlanıb. İndi mən gördüyümüz işləri sadalamaq istəməzdim. Bizdən çox-çox illər də əvvəl bu verilişi yazıblar, hazırlayıblar, indi də biz yazırıq. Araya-ərsəyə gətirəni, ilk yaradıcısı Xalq yazıçısı Mövlud Süleymanlı oldu… Qırx ildi gəlir, nə üslubundan çıxmaq mümkündür, nə də axtarışlarından qalmaq.

“Bulaq”da çox komponentlər birləşir, bir vahid yaradır. Böyük söz, ilahi səs, bir də uca ruh. Başımız üstəki bu ruh, həm də Böyük tarixdir.

Qaldı ki… Düzünü dinləyicilər deyər, mən nə deyə bilərəm. Bulaq uca söznən ilahi səsin vəhdətindəndi,- dedim. Bu ilahi səslərin sahiblərini xatırlasaq, daha düzgün olar: Məhluqə xanım Sadıqovanı, Səməndər Rzayevi. Allah hər ikisinə rəhmət eləsin!

- Azərbaycan radiosunda Xalq yaradıcılığı redaksiyasının baş redaktorusunuz. Xalqın yaradıcılığını arayıb-axtarmaq sizi öz yaradıcılığınızdan ayırmadı ki?

- Xalq yaradıcılığı göylər qədər sonsuz, dəryalar qədər dərindir desəm, heç də təzə söz demərəm. Xalqımızın folklorunda yerin-göyün sirri var, ən azı indi kəşf eləmək arzusunda olduğumuz kosmosun gizlinləri, səkkizmi deyim, səksənmi deyim sivilizasiyaların izi var. Bunun müqabilində xırda, fərdi yaradıcılıq nədir ki.

Təkcə onu demək yetər ki, sazımız bizlərə nazil olanlardandır. Ruhani, Bəhməni, Mansırı, Dilqəmi, Qaraçı, Mixəyi… Yetmiş iki havamız - havacatımız mən biləni Qorqud Peyğəmbərə vəhy kimi gəlib. Hərəsi öz ağırlığında, öz fəlsəfi dəyərində öz mahiyyətində. Sonrakı min illər ərzində müxtəlif adlar altında ayrı-ayrı ozanlar, aşıqlar tərəfindən yayılıb, dünyanın varına-halına çevrilib.

- “Doğudan Batıya, Quzeydən Güneyə dolanan Böyük köçdə Maşa kişi adlı bir şaman da vardı. Közü əllə götürərdi, qaynar suda üzünü-əlini yuyardı. Yelnən danışardı, gələn qarı duyardı, aşdıqları bələnləri sayardı, ruhları çağırıb Köçü qoruyardı. Tahirin şeirlərində o ocaqdan çınqı qalıb, qor qalıb” - bu sözləri mərhum şairimiz Akif Səməd sizə ünvanlayıb. Bu xüsusda Tahir müəllim, sizin sözünüz?

- Günel xanım, bu xatırlamaya görə də minnətdarlıq bildirirəm. Akif Səməd böyük şair idi. Böyük insan idi. İş yoldaşımız olub. Dostumuz, can-ciyərimiz idi, ruhu şad olsun. Bu xoş sözlərinə görə də ruhu qarşısında baş əyirəm. Qaldı ki… onun dediklərinə mən nə əlavə eləyə bilərəm?

- Bayaq azca da olsa babalarımızdan danışdıq. Bəli, onlar Böyük Köçlərin başında idi. Böyük Çöl dövlətinin qurucularıydı, böyük imperiyalar yapmışdılar. Hər şeydən əvvəl bütöv idilər. Dünya doğulduqları çadırın altı idi . Sözləri də, özləri də bir tamın, bütövün özüydü. Ağlamırdılar, sızlamırdılar. Bütöv idilər deyin, dünyaya çox yenilikləri onlar gətirmişdilər. İynəni də icad eləmişdilər, göylərin sirrindən də xəbərdar idilər. Çox mümkünsüz görünənləri mümkün eləmişdilər.

Şaman idilər, sufi idilər, Qaranlıq dünyaya çox işıqlı qapılar açmışdılar. Hər birinin ürəyində tanrı vardı, tanrıya qovuşmaq istəyi vardı.

Nooldusa, birdən dünyanın nizamı dəyişdi. İtkilərimiz çoxaldı, kitablarımız, kitabxanalarımız itdi, oğurlandı, yandırıldı.

Gör necə bürüdü duman dağları,

Yaman dağlanıbdı şaman dağları.

Vallah əridəcək güman dağları,

Bu nə köçəköçdü, a Talıf oğlu?

Bu nə köçəköçdü,

Bu nə köçəköç?!

Bu da talenin bir ucudu. Akif Səmədin dediyi Böyük Köçün bir ucu.

- Tahir müəllim, gəraylılarınızın birində demisiniz: “Mən könüllər dərvişiyəm, Gedəcəyəm axır sənnən” - Bu nə dərvişlikdi?

- Babalarımız dünyaya sufi - dərviş fəlsəfəsini gətirənlərdi. Dünyanı, tanrını, haqqı dərk eləyənlərdi, tanıyanlarıdı. Dünyanın yaxası boyu haqqa yol getdilər. Dünyanı, özlərini, haqqı bir tamda gördülər. İnsani tanrıda, tanrını insanda, vəhdəti vücudda gördülər. Bu eşqnən də “Mənəm Allah deyyu-deyyu” dünyanı dörd dolanıb, dünyaya haqqı-həqiqəti yaydılar.

Böyük hörmət ilən, təmiz adınan

Mən dolandım bu Qafqazın elini.

Bu da bir ulu dərvişin - Ələsgərin dedikləridi. Alim - alimliyiynən, aşiq-aşiqliyiynən, aşıq-aşıqlığıynan, şair-şairliyiynən, dərviş-dərvişliyiynən, hər bir kəs öz dəyərində, öz könül yükü qədərində dünyaya, ətraflara elm-bilik nuru payladı, saat kimi haqqa dolandılar. Şeirimizin də, sözümüzün də nüvəsində bu haqq, bu güc dururdu. İndi dərvişliyə qayıda bilməyimiz çatışmır.

“Dərviş könülsüz gərək”, - Dərviş Yunus deyirdi. “Haqdan bolqan dərvişlər haqq yolunnan gəlmişlər” - bu da Əhməd Yasəvi. Koroğlu özü də dərviş idi. Bütün qələbələri, qəhrəmanlığı dərvişanə idi.

- Tahir müəllim, indi posmodern üslubda şeirlər çox dəbdədir. Siz klassik üsluba sadiqsiniz. Sizcə müasir Azərbaycan şeiri hansı yolla getməlidir?

- Doğru yolla, təbii ki. Yuxarıdakı cavab elə bu sual üçün də yararlıdır. Mənim üçün izim yoxdur, yaxşı söz var, uca söz. Bir də sözü süründürənlər var.

- Bir əcnəbi yazıçının yazdıqlarıdır, deyir ki, ” mənim həyatım alınan və alınmayan cəhdlərdən ibarətdir”. Həyatda cəhdləriniz çoxmu olub?

- Hər halda maraqlı deyimdir. Cəhdlərim… Yaxşı şeirlər yazmaq istəmişəm, ən böyük cəhdlərim bu olub. Amma təəssüf ki, alınmayıb. Görünür, bu yerdə cəhdlərdən başqa daha nə isə var. Burda yəqin ki. Sənə verilənlərin qədəri əsasdır. Qurani-Kərimdə də belədi, o səndə sənə verilən qədərindədir.

- Son illərdə yazdıqlarınız şeirlərin fəlsəfi yönü daha çox görünür…

- Günel xanım, rəhmətlik Hüseyn Arif demiş: “Yaş altmışdı. Görünür, altımışdandı.

- Yeri, göyü, kosmosu öyrənmək istəyən, hətta öyrənən adam nədənsə özünü dərk etməkdə acizdir. Bu mənada altmış yaşın sevinci çoxdur, yoxsa əzabları?

- İnsan özünü dərk etməyə çalışıb, həmişə bu yolda olub. Bu, sufi olmaqla mümkündür. Sufi olmaqsa hər şeydən əvvəl nəfsdən uca dura bilməkdir. Sualın ikinci tərəfinə gəldikdə isə düzünü desəm, məndə altmış yaşın ağrıları çoxdur. Bu ağrı həm də sözün ağrısıdır. Elə hər yaşın öz ağrısı olur. İnsan özü-özündən nəyi isə soruşur, özünü haqq-hesaba çəkir. O ki qaldı ən çox ağrıdığım yaş, 30 yaşımın tamamında oldu.

- Tahir müəllim, hər şeydən əvvəl sizə 60 yaşın sevincini, bir də yaradıcılıq uğurları arzulayıram.

- Günel xanım, mən də sizə təşəkkürümü bildirirəm. Yaşı ad eləyib, məni dinlədiyiniz üçün.

Günel Natiq

16 SAVALAN TALIBLI { 04.26.08 at 12:32 }

Sazı urvatdan salmaq olmaz”

Fəxrəddin Salim saza Allahla ünsiyyət vasitəsi kimi baxır

Zaman keçdikcə aşıq sənəti, hava-havacat daha çox durulaşmaqdadı. Söz var deyirlər: su axa-axa durular. İnsan daha çox bu duruluq içində özünü tapır, özünə qayıdır.

Aşıqlığımız böyük intibah yolu keçmiş, tarixi gələnəkləri götürüb gələn böyük sənətkarlıq və həyat məktəbidir.

Tanınmış, adlı-sanlı aşıqlarımız bütün dövrlərdə zəmanənin seçdiklərindən olub. Tarixi, böyük yol keçən aşıqlarımız, zaman-zaman zəngin hava-havacat yaratmış, geniş bir repertuarla bu günümüzə çata biliblər.

Aşıq repertuarında diqqəti daha çox çəkən qədim havalarımızdı. Çünki bu havalar konkret bir tarixlə bağlıdır. Təəssüflər olsun ki, bu gün unudulmaqda olan qədim havalarımız da az deyil. Çalışıram ki, aparıcısı olduğum “Yurd yeri”, “İrəvan çuxuru” verilişlərdə ustad aşıqlarımızı daha çox dəvət edim. Dəfələrlə bir çox ustad aşıqlarımızla dövlət radiosunun “Xalq yaradıcılığı” redaksiyasının efirindən yayımlanan verilişlərdə söhbətlərim olub. Həmişə olduğu kimi, indi də saza-sözə meyilli gənclərimiz çoxdur. Mən özüm də bir gənc kimi sazın sehrini hiss edirəm. Bu işin qulpundan yapışmağım da elə bu səbəbdəndir. Çalışıram ki, verilişimə dəvət etdiyim ustad aşıqları qəzet-yurnal sahifələrinə də çıxarım. Belələrindən biri də Ozan Fəxrəddin Salimdir. Bir dəfə radionun gecə efirində “El havası” verilişində Fəxrəddin Salimin ifalarını səsləndirdim. Hesab elədim ki, bu ifalar gecə vaxtı daha maraqla dinlənər. Amma reyissorumuz bildirdi ki, bu havaların səhər gedən verilişlərdə də verilməsi yaxşı olar. Çünki səhər verilişlərinin dinləyicisi çox olur. Beləliklə, Fəxrəddin müəllimi verilişə dəvət etdim. Bir neçə havanı səsləndirdi.

Veriliş gecə 00.30-da efirə getdi. Verilişdən bir gün sonra bir dinləyici zəng edib söylədi ki, o havaların təsiri mənə çox şeyləri yaşatdı.

Elə bu hisslərlə Fəxrəddin müəllimə bir də müraciət etməli oldum. Fəxrəddin Salim bir ozan kimi dinləyicilərimizə, televiziya tamaşaçılarımıza yaxşı tanışdır. O, yaratdığı “Savalan” qrupunun həm də solistidir. Bir sözlə, Fəxrəddin Salimi tanıyanlar onun barmağından qopan gülləri fərqləndirə, ayırd edə bilirlər. Bir də ona görə ki, o, ürfan havaların mahir ifaçısı, həm də təbliğatçısıdır. O, haqq yoluna qulluq edən adamdı. “Savalan” qrupu da belə bir istəkdən yaranıb. Fəxrəddin Salim həm də maraqlı tədqiqatçı alim kimi də fəaliyyətdədir. AMEA-nın Folklor İnstitutunda Aşıq yaradıcılığı şöbəsində də elmi işçi kimi çalışır.

Fəxrəddin müəllimlə bu dəfəki görüşümüz isə “Yuğ” teatrında baş tutdu. Xoş təsadüf idi, teatrda məşq gedirdi.

- Fəxrəddin müəllim, “Yuğ” teatrı ilə əlaqələriniz nə vaxtdandır. Bir qədər teatrın özü haqda. İndi “Savalan” qrupu nə üzərində çalışır. Tamaşaçılara nəyi təqdim etmək fikrindədir?

- “Savalan” qrupu “Yuğ” teatrıyla uzun müddətdir ki, əməkdaşlıq edir. Hətta burada iki tamaşa da oynamışıq. Birinci tamaşa “Üz tuturam Tanrıya” adlanır. Əsərin musiqisi Norveçdə yaşayan soydaşımız Qalib Məmmədova aiddir. Sözləri isə mənimdir. İkinci tamaşamız isə səhnədə çox oynanılıb. Ən azı 50 dəfə. Bu tamaşa Yunis Əmrənin şeirlərinə bəstələnmiş ilahilərdi. Hər iki tamaşanın reyissoru isə “Yuğ” teatrının yaradıcısı, hörmətli sənətkarımız Vaqif İbrahimoğludur. Teatrın gələcəyi daha parlaqdır. Ona görə ki, çox oriyinal üslubda fəaliyyət göstərir. Dediyim kimi, bizi yaradıcılıq imkanlarımız, üslublarımız birləşdirir.
- Fəxrəddin müəllim, niyə efirdə az-az görünürsünüz?

- Efirdə görünmürəm, bu, təbiidir. Yəqin ona görə ki, xarakterimdə gördüyüm işləri təbliğ eləmək meyli yoxdur. Dostlardan, tanışlardan da elə bir xahiş etmirəm. Sağ olsunlar, kim dəvət etsə, mən də məmnuniyyətlə gedirəm. Söz var deyir: “Çağrılan yerə ar eləmə, çağrılmayan yeri dar eləmə”. Mən sənətdə peşəkarlığa üstünlük verən adamam. Çalışıram ki, mükəmməl bir sənət yaradım, bir xalq kimi sufi-dərviş dünyagörüşünə qayıda bilək. Bu havalara indi ehtiyac daha çoxdur. Düzü, toylara da çox nadir hallarda gedirəm. Çox arzu edərdim ki, toylarımızın səmti, yönü, ruhu dəyişsin. Düşünə bilək, oxuduğumuz, oynadığımız havalar bizi daha çox yetkinliyə aparsın. Sazda sonsuz gözəlliklər, sirlər cəm olub. Sazın simlərində Yunis Əmrə, Əhməd Yasəvi, Hz. Mövlanə, Şəms Təbrizli ruhu yaşayır. Biz bu ruha qayıda bilməliyik. Bu ruh əsil həyatdır. Bəzən böyük rəssamlar, şairlər, yazıçılar, peşəkar musiqiçilər öz əsərlərinə, yaratdıqlarına həyatlarının bir hissəsi kimi baxırlar. Mən də öz sazıma həyatımın böyük bir hissəsi kimi baxıram. Çünki ruhum da, könlüm də sazımladır.

- Saz həm də bir məktəbdir. Öyrədəndir, loru desək, adamı həm də yontalayan, rəndələyəndir. Sazın dərki ustad görməkdən keçir. Necə deyərlər, ustad şilləsi yeməyəndən ustad olmaz. Maraqlıdır, ustadınız kim olub, bu simli taxtanın sirlərini kimdən öyrənmisiniz?

- Düzünü deyim ki, ustada qulluq etməmişəm. Saza-sözə sevgim, sonsuz məhəbbətim məni sazla bağrı-badaş elədi. Özümü dərk eləyəndən saza könül verdim. Sazda ilahi qüvvə var. Sazda Allahla ünsiyyət yaratmaq imkanı var. Sazdakı ilahi qüvvə məni özünə elə bağlayıb ki, dünyadan gedənə qədər mənimlədi. Dediyim kimi, sazı körpəliyimdən sevmişəm. Özümü xoşbəxt saymağa haqqım var. Çünki bütün arzularımı sazda tapmışam.

- Fəxrəddin müəllim, siz sufi-dərviş, səmayi havaları daha çox ifa edirsiniz. İstərdim bu havalar haqqında danışasınız. Sazı sufiliklə bağlamaq nə qədər düzgündür?

- Mən sazı sufilikdən, təsəvvüf dünyagörüşündən ayrı saymıram. Saz daim yaradana qovuşmağa meyillidir. Sazın bətnində olan sufiliyi qorumaq üçün “qəlb şairləri” gərəkdir. Çünki, saz özü, siz bayaq dediyimiz kimi, qəlb işidir. Sazda nə gəldi, necə gəldi oxumaq olmaz. Sazın yaddaşı çox qədimdir, sözün də yaddaşı qədim olanda bir-biri ilə tutur. Bunu ona görə dedim ki, söz də, saz da bir-birinə yaraşmalı, onlar bir-birini tamamlamalıdır. Onda sazın sehri, gücü böyük olur. Nəyə qadir olduğu aydınlaşır. Sazı heç vaxt urvatdan salmaq olmaz. Onda insan özü urvatsızlaşar. Mən sufi-dərviş, səmayi havaların ifaçısıyam. Qəlbimə, ruhuma bu havalar biçilib. Aşıq Alının bu bəndinə fikir verin.

Gəşt elədim, bu dünyanı dolandım,

Əllini keçirtdim, yüzə nə qaldı.

Ayaq getdi, əl gətirdi, diş yedi

Baxmaqdan savayı gözə nə qaldı.

Bu söz sizcə unudular? Əlbəttə yox. Bu sözlər dünyanın özü kimi qocalacaq. Həmişə Alı da, Ələsgər də, Qurbani də, Qaracaoğlan da oxunacaq. Ona görə ki, onların şeirlərində elm var. Sufi dərvişlərə gəldikdə isə bu gün onların sayı yetərincə deyil. Olsa da tək-tük, bir-iki-üç nəfər tapılar. Mən o xırda təriqət nümayəndələrini demirəm. Başıpozuq, mənasız, mənəviyyatsızlardan danışmıram. Bəzən də xalqa, dövlətə qarşı olurlar. Guya ki, əsl yolun yolçularıdılar. Əlbəttə sufi dərvişləri bunlarla tay etmək olmaz. Ən azı günahdır. Azərbaycanın bir çox yerlərində, məsələn, şimal zonasında nəqşibəndilər, Bakı ətrafında Nemətu-ilahilər, rifahilər, Zəngilan, Ordubad tərəfdə əhləkilər, xətaiçilər olub. Vaxt-zaman çoxlarını yox eləyib, bu gün Azərbaycanda sufi dərvişlər yoxdur. Əsl sufi dərvişlər radikallıqdan uzaq olanlardır. Məqsədləri, əməlləri isə daim insanları düzlüyə yönəltməkdir. Hz. Mövlanədən sitat gətirmək istərdim: “Kim olursan ol, yenə gəl”. Sözün mənası budur ki, dinindən-donundan asılı olmayaraq, hamı haqqa gəlməlidir. Qəlbi düz olmaqla sufi olmaq olar. Söhbətin əvvəlində dediyim kimi, ustadım öz qəlbim oldu. Nəsimi deyir ki, haqqın bəndəsi, insanın özüdür. İnsandan kənarda Allahı axtarmaq məchuldur. Hz.Əlidən soruşdular ki, “sən Allahı görürsən ki, ibadət edirsən?” Cavabı isə belə olur: “görməsəm ibadət etməzdim”.

Qısa ömrü boyu yaşayışını, həyat tərzini, nəfsini, dolanışığını, gəlişini-gedişini tənzimləyə bilən adamlar dərviş olur. Azərbaycanda Seyid Yəhya Bakuvi adlı bir alim-filosof olub. Bir sözlə, tək Bakuvi bütün dünya fəlsəfəsinə bəs edər qədərində dərindir. Amma çox təəssüflər olsun ki, bu günlərdə TV proqramlarında, qəzet-yurnal səhifələrində sufi-dərviş fəlsəfəsinin açılmasına, üstünlüklərinə həsr edilən verilişlərə, yazılara rast gəlmək olmur. Bu isə bizləri geriyə atır.

- Sufi dərvişlərin təkkə mərasimləri olub. Təkkə mərasimləriylə bağlı oxunan ilahilər haqqında fikirləriniz?

- Sufilərin təkkə mərasimləri olub. Bu mərasimlər ibadətlə başlayır. Qurandan surələr oxunur. İlahilər söylənilir. Bu mərasimlərdə musiqi alətləri də iştirak edir. Saz-balaban, qaval, ney, nağara. Burada çalınan musiqi və oxunan ilahilərdə get-gedə temp artır. Oxu və musiqi altında baş, bədən hərəkətə gəlir. Bu hərəkətlərə səmayi rəqslər deyirlər.

Təkkə mərasimlərindəki musiqi və rəqslər ilahi aləmlə səma ilə bağlıdır.

Savalan Talıblı

17 SAVALAN TALIBLI { 04.29.08 at 20:38 }

Dil ünsiyyət vasitəsidir.Azərbaycan dili dünya xalqlarının dilləri arasında özünəməxsus yeri və mövqeyi olan bir dildir.Ən çətin fikirləri ifadə etmək gücünə malikdir.Azərbaycan dili öz tarixi inkişaf yolunda bir çox mərhələlərdən keçib.Bugün müstəqil Azərbaycanımızın dövlət dili azərbaycan dilidir.Sevindirici bir hal kimi qeyd etmək istərdim ki,ölkəmizdə fəaliyyət göstərən səfirliklərin səfirlərinin bir çoxu ana dilimizdə sərbəst danışırlar.Burada maraqlısı odurki,əcnəbililər,avropalılar bizim dilimizi öyrənməkdə maraqlıdırlar,amma biz öz tarixi keçmişimizi, dogma dilimizi yaşatmaqda yox.
Yaponiyanın,amerikanın səfirləri dogma dilimizdə sərbəst danışırlar.Fikir və düşüncələrini səlis ifadə etməyi bacarır.Ən əsasda dilimizin normalarına riayət edirlər.Yaponiyanın,amerikanın səfirlərinin dilimizdə danışmaları bizləri sevindirir.Ancaq dilimizə balta vuranlara belə bir söz demək istərdim:əcnəbiləri bizim dilimizdə danışan görəndə görən həmin azərbaycanlılar xəcalət cəkirmi?,heç olmasa həmin əcnəbilərdən utanırlarmı?Bu tip insanlar özlərini necə,nə əsasa azərbaycanlı adlandırır.Çox maraqlıdı, Azərbaycanda yaşayasan,işləyəsən ancaq azərbaycanca danışmayasan.
Belə insanlara başa salmaq lazımdır ki,bura azərbaycandır,və dövlət dilidə azərbaycan dilidir.Biz nə SSR-i dönəmində yaşamırıq,nədə ki, avropada.Hamı yaşadıqı dövlətin dilində danışmalıdır.

Dilimizi qorumaq,lügətimizdə olan sözlərdən gen-bol istifadə etmək hər bir azərbaycanlının borcudur.Məndə bir azərbaycanlı kimi dilimizə laqeyid münasibəti görüb Azərbaycan Pedoqoji universitetinin filologiya fakültəsinin dekanı,filologiya elmləri doktoru professor Buludxan Xəlilovla görüşdüm.Dilimizdə yaşanan qaranlıqlara dilçi alim geniş aydınlıq gətirdi.
Buludxan müəllim,siz APİ-nin filologiya fakültəsində dekansınız.Dilimizin keşiyində dayanan bir alim kimi sizin bugün dilimizə yad münasibət bəsləyənlərə münasibətiniz necədir?Bugün azərbaycan dilinin işlənmə səviyyəsi nə yerdədi,və yaxud tez tez icitamiyyətdə bəzi insanlar nitqlərində əcnəbi sözlərdən istifadə edirlər.Elə insanlarla qarşılaşırıq ki, azərbaycan dilindən başqa bütün dillərdə danışırlar,ancaq yarı-yarımçıq.Dilçi alim kimi bunlara münasibərinizi bilmək istərdik.

Əvvala dogru qeyd etdiniz.Rusca,ingiliscə sözlərdən danışıq vaxtı istafadə edənlərlə tez-tez qarşılaşırıq.Daha dogrusu «zəngin lügətlərində» əcnəbi sözlərdən istifadə edən,bəzi azərbaycanlılarla.Dil bilmək gözəldi,ancaq ana dilini bilməmək,dogma dildə danışmamaq ən azından günahdır.Dilə hamının ehtiyacı var.Ü.Hacıbəyovun felyotonlarını,C.Məmmədquluzadənin və bir çox klassiklərimizin əsərlərini ana dilimizin vasitəsiylə oxuyub öyrənmişik.O klassiklər,dahilər ona görə sevilirlər ki,onlar azərbaycanca yazıb yaradıblar.Azərbaycan dilinin bütün imkanlarından istifadə ediblər.Bizlər ana dilimizə borcluyuq.Klassiklrəmizdə ana dilimizə borcludurlar.Onların əsərlərini azərbaycanca oxuyub həyatı,məişəti öyrənmişik dünya mədəniyyətinə qovuşmagın yollarını dərindən mənimsəmişik.Dil vacib bir sahədir,dilə hər bir kəsin təəsüfkeşliyi olmalıdır.Hamı namus,qeyrətə yanaşdıgı kimi dilədə belə münasibət bəsləməlidir.Dil dövlətin atributudur.Azərbaycan dilidə keçməkeşli bir yol keçib.Bu dilin qayda qanunlarını qorumaq,dili yaşatmaq hamımızın borcudur.
Müstəqillik dövründən sonra dilimizin statusu dahada genişlənib.Artıq azərbaycan dili dövlət dilidir.Azərbaycan dili vasitəsiylə dünyanın ayrı-ayrı ölkələrində rəsmi danışıqlar aparılır.Ticarət,iqtisadiyyat işləri qurulur.Dilimiz artıq beynəlxalq tribunadan səslənən bir dildir.Bunlar yaxşı kefiyyətlərdir.Biz dilimizin lügət tərkibinin təmizliyinədə fikir verməliyik.Siz məsələni köklü qoymusunuz.Dilimizin təmizlənməsi üçün bizə vaxt lazımdır.Birincisi mətbuatdan,televiziya kanallarından,radio efirlərindən başlamalıyiq.Yeri gəlmişkən deyim ki,sizin çalışdıgınız azərbaycan dövlət radiosunun xalq yaradıcılıgı redaksiyası.Bu redaksiyanın hazırladıgı verlişlərə fikir verək. «Bulaq», «Dastan saatı»,«Ipək yolu», «İrəvan çuxuru».Bu verlişlərdə tarixdə,mədəniyyətdə,mənəviyyatda qorunur.Həmişə tələbələrimə azərbaycanca səlis,gözəl danışmaları üçün bu verlişləri dinləməyi məsləhət bilirəm.
Dilimizdə əcnəbi sözlərlə danışanlara,tv-radio efirlərində,mətbuatda dilimizə laqeyid münasibət bəsləyənlərə isə süni dəbdən uzaq olmaqı arzulayıram.Çünki nə varsa,mahnılardı,mugamlardı,saz havalarıdı, hamısı azərbaycan dilində sevilib seviləcəkdə.Bir sözlə dili dövlət yox,xalq qorumalıdır.Bu qəzetlərdə,tv-radio efirlərində çalışanların əksəriyyətinin jurnalistikadan xəbərləri yoxdur.Həm təhsil baximdan,həmdə mədəniyyət,qanacaq baximdan.Savadsızlıq və ədəbsizlik cəm olan yerdə çox böyük fəsadlar olur.Qəzet,jurnal,radio,televiziya ondan ötürüdürki,xalqı marifləndirsin.Əgər bugün bunlara əməl olunmursa bunun qarşısı alınmalıdır.Heç kəsin dilimizdə kənar söz işlətməyə haqqı yoxdur.Dil tribunadır,güzgüdür.Təmiz və nümunəvi olmalıdır.Qaldırdıqınız bu məsələ olduqca mənalı və məzmunludur.Özünü vətandaş hiss edən hər bir kəs dilə xidmət etməlidir.Çünki biz bu dil vasitəsiylə ünsiyyət qururuq.

Buludxan müəllim növbəti sualım əlifbayla baglıdır.Bugünə kimi biz bir neçə əlifba dəyişmişik.İlk qədim əlifbamızda bildiyiniz kimi piktoqrafik əlifbadır.Soruşmaq istəyirəm əlifbadan əlifbaya keçiddə hansı itkilərimiz olub?

Çox böyük itkilər olub.Sizə deyim ki,biz qürür hissi ilə deyə bilmərik ki,tez-tez əlifba dəyişmişik.Bu fəxr olunası deyil.Əlifbanın dəyişməsi çox böyük fəsadlar törədir.Birincisi düşüncə tərzi dəyişir,dilin qayda qanunlarında hərc-mərclik yaranır.Əlifbanın bir əsrdə bir neçə dəfə dəyişməsiylə nəsillər arasında körpü əlaqəsi sınır.Məsələn,bugün biz latın əlifbasından istifadə edirik,amma kiril əlifbasından istifadə yoxdur.Kiril əlifbasında yazılan kitablar,dəyərli əsərlər itib batır.Əlifba təkcə məktəb uşaqları üçün deyil,əlifbanı hamı öyrənməlidir.Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki,əlifbadan əlifbaya keçid olanda əlifbanı hamı öyrənə bilmir.Yaşlı,qoca,agbirçək,agsaqqalida nəzərə almaq lazımdır.Əlifba dəyişkənliyində bu məsələləri nəzərə alıb çox ehtiyatlı olmaq lazımdır.Bugün sevindirici haldır, latın əlifbasıyla bizim cənab prezidentimizin sərancamı var,ədəbiyyat çap olunur.Bu çox gözəldir.Dilə,ədəbiyyata dövlət qaygı göstərir.
1926-cı ildə Bakıda 1-ci türkoloji qurultay keçiriləndə vahid problem türk xalqlarına ortaq türk xalqlarının əlifbasıydı.Çoxlu müzakirələr aparıldı ki,ortaq türk əlifbasını necə yaradaq?Ayrı-ayrı hərflərin üzərində,və onların qrafik işarələrində müxtəlif mübahisələr yaranmışdı.Yəni əlifba elə asan məsələ deyil.Əlifbanın dəyişməsiylə iqtisadi problemləri,mədəni problemləri həll etmiş olmuruq.Əlifba dünyaya çıxış üçün bir vasitədir.Bugün latın qrafikalı əlifbadan istifadə edirik.Yenə deyirəm bu sevindiricidir,ancaq gelin biraz keçmişinə nəzər salaq.Nə qədər ədəbiyyatlarımız bugünə kimi diqqətdən kənardı.Bir sözlə insiyənə kimi çox itkilərimiz olub.
Dünyada çinlilərin,koreyalıların,yaponların əlifbalarına nəzər yetirin.Ən çətin,ən qəliz əlifba.Ancaq bunların iqtisadi inkişaflarına baxın.Əlifba həm bəzi məsələlərin həllində vasitəçidir,həmdə vasitəçi deyil.Bütün məsələləridə əlifbanın üzərinə atmaq olmaz.Bayaq qeyd etdim,tez-tez əlifbalarımız dəyişib.Ayrı-ayrı illərdəki nə qədər yazılı abidələrimiz itib batib.Əlifbanı dəyişməkdə böyük itkilərdən biridə maliyyə itkiləridir.Dərsliklər ,ədəbiyyat dəyişməli.Bunlarda vəsait tələb edir.Vəsaitdə dövlətin büdcəsindən gedir.Burdanda maliyyə itkiləri yaranır.

Buludxan müəllim bəs bugün sizin çalışdıgınız pedoqoji universitetin tələbələri necə dilimizin təmizliyindən,imkanlarından geniş istifadə edirlərmi?

Gənclik gələcəyimizdi.Təsadüfi deyilən söz deyil.Bəzən gəncliklə münasibətdə ogul ata münasibəti alınır.Ogulla ata arasında inkişaf dinamika baxımdan anlaşılmazlıq olur.Çox vaxtda şişirdib gənclik bizim arzu təkliflərimizi tam ödəmirdə deyirik.Mən bunun əlehinəyəm.Azərbaycan gəncliyi elastik bir gənclikdir.Gənclərimizi hansı istiqamətə yönəltsən,o istiqamətə gedir,uyuşur,və ugurlu nəticələr verir.Azərbaycan gəncliyi kifayət qədər potensialdır,istedadlıdır.Bilirsiniz gəncliyimiz özündən böyük nəsildən çox şey umur.Biz nəqədər düzgün faydalar versək gənclik bir o qədərdə bəhrələnəcək.Tam əminliklə deyimki bugün ki,gəncliyimiz öz tarixinidə,mədəniyyətinidə öyrənməkdə həvəslidir.Sadəcə olaraq bu həvəsə istiqamət vermək lazımdır.Bunuda deyək ki,azərbaycan gəncliyi dünyadan təcrid olunmuş şəkildə yaşaya bilməz.Dünyada bugün ciddi porseslər gedir.İnformasiya.texnologiya komunikasiya vasitələrinin həyatımıza gəlməsi.Ən əsas amildir.Gəncliyimizdə bunlardan istifadə etməyi bacarır.Bu çox gözəldir.Anca bugün ki,gənclik 10-15 il bundan qabaq ki,nəsillə müqayisə oluna bilməz.Əvvəl ki,nəsil daha çox kitaba üstünlük verirdi,bugün ki gənclik isə bayaq qeyd etdiyim kimi internetə texnologiyaya.Bugün desəkki, gənclik kitab oxumur,buda dogru olmaz.Bilirsiniz bizim müasir gənclik öyrənməyə meyillidir.Buda millətin xarakterindən irəli gəlir.Sadəcə olaraq bayaqda qeyd etdiyim ki,yönləndirmək lazımdır.
Bugün mənim tələbələrim ana dilimizdə gözəl danışırlar.Bədii ədəbiyyatlar oxuyurlar,xarici ədəbiyyatla maraqlanırlar.Mən desəm ki tələbələrimdən razıyam,bu heç kimdə şübhə dogurmamalıdır.

Buludxan müəllim bir sualada cavab almaq istəyirəm:Elə görüşmüşkən soruşum.
biz kitabi Dədə Qorqud dastanını,və bir çox əski dastanlarımızı oxuyanda müqayisə etmək istəyirik.Müqayisəyə gələn isə dastanlarımızın əski variantalıriyla bügün ki variantıdır.Qədim dastanlarımızda işlənən sözlər bugün nə dilimizdə nədə dastanlarımızda yaşayır.Sözlər yalnız fərdi adamlar arasında işlənir,belə sözlərin işlənməsidə istər oxuyanda istər istəməz insanlar arasınnda çaşqınlıq yaradır.Maraqlıdır qədim dastanlarımızda ki,sözlər bugün dilimizə,lügətimizə qayıtması mümkündürmü?,və yaxud bayaq qeyd etdiyiniz ortaq türk dilindən söhbət gedə bilərmi?

Mən deyim ki,bugün elmi ictimaiyyətdə ortaq türk dili məsələsi müzakirə olunur.Suallarda yaranır kı,türk dilinin lügət tərkibi hansı sözlərdən ibarət olacaq.Müxtəlif versiyalar,fərqli münasibətlər var.Sualınızda həqiqət var,bunuda qəbul etməliyik.Ortaq türk dili yaranarkən onun lügət tərkibi ortaq abidələrimizin lügətiylə qurulmalıdır.Ortaq yazılı abidələrimizdən biridə kitabi Dədə Qorquddur.Kitabi Dədə Qorqud dastanı və bir çox ortaq dastanlarımızda kı,sözlər türk xalqları tərəfindən yaxşı başa düşülür.Ortaq türk dilindən söhbət gedirsə ortaq türk xalqlarının dəyərlərindən istifadə olunmalıdır.Sualınızın ikinci hissəsinə cavab vermək istərdim.Qədim dastanlarımızda kı,sözlərin bugün dilimizdə işlənməməsini qeyd etdiniz.Bununla tam razıyam,ancaq razılaşaq ədəbi dildə işləmir.Bu cür sözlər xalqın dilindədir.Dialekt şivələrimizdədir.Bu ləhcələrimizdəki dialekt sözlərdəki kəlmələrimizi bir yerə yıgsaq bütün qədim sözlərimiz yaşayar.Sadəcə olaraq bu sözlər ədəbi dilimizdə işləmir.

Buludxan müəllim sonuncu sualımdan sonra sizə təşəkkürümü bildirmək istəyirəm.Bir gənc kimi sizdən bugün çox şey öyrəndim.Özünüz demişkən gəncliyə istiqamət vermək lazımdır.Sizin kimi ziyalıyla söhbət mənə xoş təsir bagışladı.

Sizdə çox sagolun.Dogurdanda bugünün aktual məsələsi üzərində söhbət etdik.Mənim özümədə sizin kimi bir gənclə söhbət çox xoş oldu.
Yazımın kuliminasiyası isə belə olacaq.Azərbaycan dilinin gözəlliyindən,geniş imkanlarından sizləri istifadə etməyə çagırıram.

Önemli


Blog sahibinin yazı ve yorumlarının dışındaki tüm yazı, yorum ve içerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yayımlanmış olmaları, bu görüşleri blog sahibinin benimsediği anlamına gelmez.

Yorum bölümü özgür bir tartışma ortamı yaratmak için vardır. Ancak saldırgan ve düzeysiz yorumlar yayınlanmayacaktır. Eğer bu siteye ilk kez yorum yazıyorsanız, yorum kurallarına gözatmanızı istirham ederim.

***

Siz de düşüncelerinizi paylaşın: