Kitap-Dergi & Toplum Suat Öztürk - 31 Ocak 2007 07:02 pm

İyi bir kitap..

Aklımda sizlere tanıtmak istediğim bir kitap vardı. Bu, Robert B.Downs’un yazıp rahmetli Erol Güngör’ün çevirdiği ve önsöz yazdığı “Dünyayı Değiştiren Kitaplar” adlı bir eser.

“Vardı” diyorum çünkü site müdavimlerimizden Değerli Hanımefendi Ayşenur Bulut’un Uıportal‘daki köşesinde bu kitabı tanıttığını gördüm bugün. Güzel bir tanıtım yapmış Ayşenur Hanım, aslında ekleyecek çok birşeyim yok ama ben de kitap ile ilgili birkaç şey söylemek istiyorum.

Malum, ülkemizde birçok şeyin hakîkisi olmuyor maalesef. “Gibi” yapmak en önemli özelliklerimizen birisi olmuş;  bu ideoloji taklitlerimizden  moda takibimize kadar pek çok şeyi sarmış durumda. Bunun sebeplerine pek çok yazıda zaten değiniyorum o yüzden girmeyeceğim, fakat konu “okumak” olunca bu “gibi” yapmanın diğer tahribatları da beslediğini iyi düşünmek gerekiyor.

Doğu’yu ve medeniyetimizi tanımıyoruz, tanımak istemiyoruz, redd-i miras yapmakla geçmişimizden kurtulacağımızı sanıyoruz; maalesef modernleşme projesinin  temel paradigması da bu zaten.

Peki yüzümüzü döndüğümüz Batı’yı ne kadar tanıyoruz? Kuşkusuz bu sorunun cevabı da hiç iç açıcı değil.

Bahsekonu kitap Dünya tarihine yön vermiş 16 büyük eserin bir kritiğini yapıyor  ve nasıl bir etkide bulunduklarını  özetliyor. Tabi burda seçilen eserler subjektif bir bakışla ele alınmış. Ve din edebiyat ve felsefe alanındaki eserler kapsamdışı bırakılarak fen bilimleri ve sosyal bilimlerde yazılmış eserler üzerinde durulmuş.

Bu eserler şunlar:

Niccolo Machiavelli: Hükümdar
Thomas Paine: Sağduyu
Adam Smith: Milletlerin Zenginliği
Thomas Malthus: Nüfusun Artışı Üzerine Deneme
Henry David Thoreau: Sivil İtaatsizlik
Harriet Beecher Stowe: Tom Amca’nın Kulubesi
Karl Marks: Kapital
Alfred T. Mahan: Tarihin akışı üzerinde Deniz Gücünün Etkisi
Sir Halford J. Mackinder: Tarihin Coğrafi Mihveri
Adolf Hitler: Kavgam
Nicolaus Copernicus: Gök Kürelerinin Dönüşleri Üzerine
William Harvey: İlmi Tıbbın Şafağı
Sir İsaac Newton: Principia Mathematica
Charles Darwin: Türlerin Kökeni
Sigmund Freud: Rüyaların yorumu
Albert Einstein: Özel ve Genel İzafiyet teorisi

Ayşenur Hanım yazısında,  Rahmetli Erol Güngör’ün eserin çevirisine yazdığı özsözden can alıcı bir kısmı alıntılamış:

Fakat elinizdeki kitapta yapılan seçmelerde olduğu gibi, kitleler üzerinde büyük tesir yapan kitaplar aynı zamanda kitlelere hitap eden kitaplardır. Ortalama aydın sayılabilecek her insanın ya da aydın tipine giren herkesin bu kitapları okunması beklenir. Bizim memleketimiz bu bakımdan çok talihsiz görünüyor. Bu kitapta ele alınan 16 büyük eserin ancak birkaç tanesi Türkçe’ye çevrilmiştir.  

Güngör’ün “Ortalama aydın sayılabilecek her insanın ya da aydın tipine giren herkesin bu kitapları okunması beklenir.” demesi oldukça manidar ve bu bizde bulunmayan bir özellik maalesef.  Her ne kadar Güngör’ün “Bu kitapta ele alınan 16 büyük eserin ancak birkaç tanesi Türkçe’ye çevrilmiştir.”  ifadesi 1980 tarihi için geçerli olsa da  -çünkü son 25 yılda bu eserlerin tamamı Türkçe’ye çevrilmiştir.- yine de çok geç kalındığı gerçeğini değiştirmiyor.

Önsözde Rahmetli Erol Güngör başka ilginç şeyler de söylüyor, Güngör  Batı Medeniyeti’nin elit tabakasına atıfta bulunduktan sonra adeta yaramıza tuz basıyor:

Biz Batı Medeniyeti denen şeye yönelmeden önce böyle bir aydın elite sahip bulunuyorduk. Osmanlı yüksek tabakasının klasik İslam medeniyetine ait temel kitapları okumamış olması düşünülemez. Tefsir ve hadis kitaplarından başlamak üzere  Kınalızade, İbn Haldun, Cami, Attar, Rumi ilh. standart kültür  eserleri olarak  medreseli aydının  temel gıdası idi. Bizim bugünkü aydınlarımız  Batı Medeniyetinin temel eserlerini okumak şöyle dursun, bu medeniyetin Türkiye Cumhuriyetindeki siyasi öncüsü sayılan Atatürk’ün eserini bile okumuş  değildirler. 27 Mayıs 1960′da hükümeti devirerek bir askeri idare kuran kırk kişilik subay heyetinde üyelerin yüzde doksanı en beğendikleri eserin “Beyaz Zambaklar Ülkesinde” olduğunu söylemişlerdir. Sonradan anlaşıldı ki bu kitap onlara vaktiyle resmen tavsiye edilmiş ve birer nüshası birlik kitaplıklarına alınmıştı. Sivil çevrelerde görülen durum bundan daha içaçıcı değildir. Birçok akademik tezlerde bile kaynaklar yerine derleme eserlerin kullanıldığı görülmektedir.

Son yüzyılın değişim projesinin etkileri ve yansımaları ne kadar belirgin değil mi? 

Rahmetli Güngör’ün de dediği gibi ortalama aydın sayılabilecek her insanın ya da aydın tipine giren herkesin bu kitapları -mümkünse asıllarından- okunması beklenir. Dünyayı tanımak, neler olup bittiğini bilmek, hangi eserlerin nasıl bir etkide bulunduğunun farkına varmak bizim kendi durumumuzu değerlendirmemiz ve bir vizyon geliştirebilmemiz için elzemdir. Etrafımıza bakalım, kaç kişi var bunu yapan?

Ayşenur Hanım’ın yazısında güzel bir ifadesi var “Kitaplar mı devirlerin eseridir yoksa devirler mi kitapların eseridir?” diye. Buna her ikisi de birbirini beskleyen dinamiklerdir diyebiliriz. Bu açıdan devirlere yön vermiş kitapları ülke için kafa yoran herkesin okuması, yetinmeyip üzerlerine yazılmış ve pek çok açılımlar getirmiş çalışmaların da incelemesi gerekir.

Bu aynı zamanda dezenfomasyona uğrayan zihinler için çok önem arzediyor. Kulaktan dolma edinilen bilgilerle birçok konu hakkında -ki buna yukarıdaki kitaplar ve yazarları da dahil- kahvehane muhabbeti tarzı dedikodular yapılıyor. Bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olmak genel bir haslet halini almış durumda.

Erol Güngör’ün ifadeleri ile “Makyevelli’yi siyasi iktidar  için her türlü ahlaksızlığı mübah sayan bir kudret delisi, Darwin’i insanların insanların maymunluğunu isbata çalışan bir kaçık, Freud’u aklını cinsiyetle bozmuş bir deli doktoru”  olarak görmek basitliği pekçok kişiyi sarmış durumda..      

Ayşenur Hanım’ın yazısına başladığı cümleler oldukça anlamlı:

Kitapların neler başarabileceğini düşündünüz mü hiç? Ya da kitap değil de sadece basılı sözün gücünü de katalım bunun içine, bir parça kâğıtta yazabilecek cümleler arza dağıldığında neleri değiştirebilir? Bu etkiyi ölçebilecek bir terazi var mıdır?

Bu kitaplar günümüz Batı dünyasının bugünkü şeklini almasında çok büyük etkilelere sahip olan kitaplar. Batı dünyasında bu kitapların pekçok baskısı yapılmış. Ve Batı aydınları bu kitapların tamamına vakıflar. Ülkemizde de aydınlar elbette Darwin’den, Makyevelli’den  A.Smith’den ya da Karl Marks’tan haberdarlar ama Güngör’ün de değindiği gibi  bu haberdarlık eserlerle doğrudan temas şeklinde değil. Yine merhum Güngör’ün tespitlerine göre  ders kitaplarında ya da başka yerlerde bu kitaplar ve yazarları hakkında verilen bilgiler de asıllarından değil birçok defa yabancı ders kitaplarındaki özet bilgilerin aktarılması şeklinde karşımıza çıkmakta.

Bir kere şunu iyi bilmeliyiz. “Neden medeniyetimiz atalete uğradı? sorusunun cevabını verebilmek için karşısında durgunlaştığımız Batı medeniyetini iyi tanımalıyız. Bunu yapmalıyız çünkü ancak o zaman karşımızdaki medeniyetin dinamiklerini, değerlerini, çözülmelerini, yozlaşmalarını, insanlığa getirdiklerini ve götürdüklerini bilebiliriz.

Ve kendi medeniyetimiz ve geleceği  ile ilgili saptamalarda bulunurken de  tüm bu bilgileri harmanlamalı, kıyaslar yapmalı,  eksiklerimize dikkat çekmeli, yozlaşmaları ve sebeplerini bilip bunlardan  uzak durmalı ve  insanlığın ortak medeniyet değerlerine katkıda bulunmalıyız.  

Tabii ki herkesin her kitabı okuması mümkün değil.

İşte Robert B.Downs’un bu kitabı  derinlemesine  okuma yapma imkanı bulamayan ama sözkonusu eserler hakkında kısa ve doğru bilgi edinmek isteyen geniş okuyucu kitleleri için hazırlanmış  bir “öz” niteliğinde.

Söylemeye bile gerek yok ki bununla yetinilmemeli, ama eğer bahsettiğim gibi bir okuma yapmaya imkan yoksa en azından bu özet ve kritik mutlaka okunmalı.

 

Popularity: 38% [?]

“İyi bir kitap..” icin yapilan 12 yorum var.

  1. 31 Ocak 2007 - 20:24 1.Talha CAN

    Elinize sağlık Suat Abi,
    Hiç kuşkusuz tarihte dünyayı en çok etkileyen kitaplar “kutsal kitaplar”dır. “Kitaplar mı devirlerin eseridir yoksa devirler mi kitapların eseridir?” sorusuna da bununla cevap verdiğinizde belirttiğiniz döngüye ulaşabiliriz. Devriin iyi yada kötü durumu, toplumsal dinamiklere hitap edebilecek şahıslar üretir. Onların getirdikleri ise o devrin eseri haline gelir.
    “Beyaz Zambaklar Ülkesinde” kitabı müdaheleci militer güç için açıkçası güzel(!) bir kitap:)
    Bu kitapların özellikleri 300 sene sonra dahi kendilerini gösterebilmeleri zannımca.
    Selam ve saygıyla…

  2. 31 Ocak 2007 - 20:51 2.Suat Öztürk

    Teşekkür ederim Talha Kardeşim.

    Elbetteki en etkili kitaplar Kutsal kitaplardır. Kur’an-ı Kerim, Kitabı mukaddes medeniyetler doğurmuştur.

    Yazımda da söylediğim gibi din, edebiyat ve felsefe alanındaki eserleri kapsamdışı bırakmış yazar ve fen bilimleri ile sosyal bilimler alanında yazılmış eserler üzerinde durmuş.

    Bunlardan da bugünkü Batı medeniyetini şekillendirenleri seçmiş..

    Selamlar.

  3. 31 Ocak 2007 - 21:12 3.Ayşenur Bulut

    Payda devir pay da yazılan eserler dersek pay ve payda bu oranda belirir ve değer bu oranda büyür ya da küçülür.

  4. 01 Şubat 2007 - 03:47 4.Bulent Murtezaoglu

    (Harvey, ve Halford Mackinder’in isimleri yanlis yazilmis yurkarida galiba.) Ben bunlarin hepsini okumus degilim. Bir iki ismi duymamistim bile. Bunlarin bir kismi da yasakti ben buyurken. Simdi ise, Ingilizce bilenler icin, bunlara ulasmak cok kolay.

    The Prince, Nicolò Machiavelli
    Common Sense, Thomeas Paine
    An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, Adam Smith
    An Essay on the Principle of Population, T. Robert Malthus
    Civil Disobedience, Henry David Thoreau
    Uncle Tom’s Cabin, Harriet Beecher Stowe
    Capital, Karl Marx
    The Influence of Sea Power Upon History, Alfred Thayer Mahan
    Mackinder’i bulamadim, wikipedia sayfasini veriyorum: http://en.wikipedia.org/wiki/The_Geographical_Pivot_of_History
    Mein Kampf‘in cok tercumesi var, teredutte kaldim, wikpedia sayfasini veriyorum: http://en.wikipedia.org/wiki/Mein_Kampf
    Kopernik’in kitabinin da tercumelerinden emin olamadim: http://en.wikipedia.org/wiki/De_revolutionibus_orbium_coelestium
    Havey’nin kitabini bulamadim. Belki Harwey diye yazilani onemli olanidir (ama Harvey’i duymustum, otekini degil). Neyse: http://en.wikipedia.org/wiki/William_Harvey#Writings
    Newton’un Pricipia’sinin tamamini bulamadim. Orjinali latince bunun zaten. Wikisource’da bir kismi var: http://en.wikisource.org/wiki/Philosophiae_Naturalis_Principia_Mathematica
    Darwin’in kitabinin cok kopyasi var. Ben suna link vereyim: http://www.gutenberg.org/etext/2009
    Freud da boyle. Gutenberg kopyasi: http://www.gutenberg.org/etext/15489
    Relativity : the Special and General Theory by Albert Einstein

    Simdi, burada dusunulmesi gereken seyler var. Belli ki Ingilizce okuyabilen birisi bir internet baglantisi varsa bu listedeki kitaplarin cogunu okuyabiliyor. Para harcamiyor bu isi yaparken, ustelik arama filan gibi imkanlari oldugu icin ‘filankim de sunu demisti’ dendiginde supheye duserse gidip ana kaynak veya kabul gormus tercumeden carpitma mi var yanlis anlama mi filan bakabiliyor. Bizim 150 sene evvelki okumus etmis insanlarimizin okuduklari soylenen kitaplar icin biz bunu yapabiliyor muyuz? Yapamiyoruz demiyorum, bilmiyorum diyorum. Bilen varsa listeyi gecsin lutfen. Yok boyle bir liste yapilamiyorsa, herhalde ‘vazife’ belli.

  5. 01 Şubat 2007 - 09:14 5.Bulent Murtezaoglu

    Suat bey, huuuu, buranin spam filtresine yarim saatim kacti. Cikartabilir misiniz?

  6. 01 Şubat 2007 - 13:51 6.Suat Öztürk

    Bülent Bey,

    Kurtardım yorumunuzu ancak bakabildim kusura bakmayın..:-)

    Linkler için teşekkürler, harf hataları içinde; tahsis ettim.

    Saygılar.

  7. 01 Şubat 2007 - 17:50 7.levent

    Suat Bey, Bülent bey 150 sene önce okumuş etmiş insanlarımız
    neler okuyordu, biz bunlardan haberdarmıyız diye soruyor.
    İlginç bulanlar için:
    Evliya Çelebi Seyahatnamesi dördüncü cilt.
    Bitlis Hanının kendi mührü ile mühürlenmiş yedi deve yükü
    sandıktan çıkan kitaplar hakkında:
    Fütuhat-ı Mekkiye: Şeyh Muhyiddin el-Arabi
    Fusus: Şeyh Muhyiddin el-Arabi
    Şerh-i Fusus: sarı Abdullah Efendi.
    fütuhat-ı Mekkiye: Kutbettin Hanefi.
    Fetihname-i Mısır: Sultan Selim Han eliyle, katib Yusuf Can
    Milel ve Nihal:nuh Efendi
    Menakıbeş-Şeyh ebu İshak Karzuni: Şevki Efendi.
    Saadetname:Cami-i Revakı yazarı merhum Aşık Paşa yazması.
    Menasıke’l Hac: Sinan Efendi.
    Menakıbel Evliya: Ahlatlı Şeyh Maksut.
    Hutu-i Maksudi Tarihi.
    Camiül Hikayet tarihi.
    Lami-i Lugati
    Şurutü-s Salat: Şeyh şemseddin el Fenari
    Zeyleş -Şekaik:
    Ceridetü’l Acaib:
    Mir’at-ı Kainat tarihi…….
    bezaziye, Tatar-ı Haniye, Keşşaf, Sinni Davud, Akaid-i Birgivi,
    Camiül Kebir, Camius-sagir, Enverül Aşikin, Tuhfetul-ebrar.
    Kelile ve Dimne…
    Yazmalar ve divanlar ile lugatların tamamını yazmak imkan dışı…
    Tefsirler ayrı bir bab tutar.
    Gülistan ve Büstan, Hakani divanı, Şehname-i firdefs-i tusi… Hanın yedi deve tutan kitaplığından Evliya Çelebinin yazdıklarından onda birini ben yazdım.
    Bütün bunlardan Şirazlı sadi’yi biliriz hiç değilse, değil mi?
    Gülistanda şöyle diyor:
    Dünyanın gözalıcı nimetlerine
    Ulaşamadım diye dertlenme
    Bilki bu nimetler ayak bağıdır insana.
    Doğunun, Batı ile farkı.. Doğu kalender, Batı her taşın altında nimet arıyor… İnsanlık batıya doğru giden bir kervanda, doğuya
    gitmeye çalışanların serüvenimidir yoksa?
    Levent.

  8. 02 Şubat 2007 - 09:52 8.murat koçak

    Yazının ve kitabın gücüne inandığım halde dünyayı değiştirmede, yanlız başlarına çok ta etkilerinin olduğunu düşünmüyorum. Listelenen kitapların zamanlaması, toplumların içinde bulundukları duruma ve dinamiklere uygun zeminde hayat bulmasıdır. Tüm toplumun bu kitapları okuyup rehber edinerek birşeyler yaptıklarını sanmıyorum.

    Öyle olsa idi hala en çok basılan, satılan kutsal kitaplar ortada iken dünya bu halde olurmuydu?

    “Baba ve Piç” kitabı hakkında fırtınalar koparıldı, mahkemelik oldu, eylemler yapıldı. Dükkanıma 5 adet getirdim, birini kendim okudum, birini kardeşim aldı, bir tanesini sattım, ikisi hala duruyor. Hatta bir müşterim bu kitabı okuyorsan senden bir daha alış-veriş yapmam dedi.:)

    Okumak yapılabilecek en erdemli işlerden birisidir.

  9. 12 Mart 2007 - 17:44 9.Deniz

    Kitabın Orjinali “Books that Changed the World”.
    27 chapter den oluşuyor ve 342 sayfa. Ötüken yayınlarından çıkan Türkçe çevirisi ise 278 sayfa ve 16 kısımdan oluşuyor. 16 kitap kritiği var. Orjinal kitaptan bazı bölümleri kırpmışlar. Orjinal kitapta olan ve Türkçe Baskıda olmayan bazı başlıklar:
    CH1.The Book of Books
    The Bible (dikkat)
    2. Epic Poet, İliad,Odysse
    3. Judge of Nature and Mankind ,Plato
    4. Universal Man, Aristotle
    5. Masters of Dramatic Art
    6.Sense of past
    7. Greek and Roman Scientists
    8.Fathers of Church, St Augustine ve St. Thomas Aquinas

    CH 16. First of A new Genus (Kadın Hakları Hakkında)
    17. Discoverer of Vaccination
    18.Upsetting The Balance of Nature

    Çeviri mi, kuşa çevirmemi anlamadım.

    http://www.amazon.com/gp/reader/0451529286/ref=sib_dp_pt/104-2352542-8811150#reader-link

  10. 12 Mart 2007 - 18:04 10.Deniz

    Bizim düşünce yapımızı etkileyen kitaplar,
    A Grubu 1. Kur’ani Kerim,
    2. Sahihi Buhari Kutubi Sitte ve Diğer Hadis Kitapları,
    3. İbn-i Haldun, Mukaddime
    4. İbni Sina- (tıp eserleri) , Batıyı da etkilemiştir.
    5. Veda Hutbesi ( Kitap değil,ancak bir manifesto olabilir)
    B Grubu
    5. Ziya Gökalp , Türkçülüğün Esasları
    6. Said-i Nursi, Risalei Nur Külliyatı,
    7. Nutuk, Kemal Atatürk,
    8 . Mevlananın Mesnevisi,
    C Grubu:
    9. Das Kapital,
    10. Türlerin Kökeni
    12. Milletlerin Zenginliği
    13. Kapitalizm ve Özgürlük, Milton Friedman
    14.Fransız Devrimi aydınlarından bir kaç eser sayılabilir,

    A grubu İslam medeniyetine tümden tesir edenler, B grubu ise Türkiyeyi etkileyen kitaplar, C grubu ise Bütün Dünayayi etkileyen fakat Türkiyeyi diğerlerinden daha fazla etkileyen kitaplardır. 13 için, bu kitap belki Türkiyede çok az insan tarafından okundu ancak prensipleri bütün hukumetlerce benimsendi.

  11. 12 Mart 2007 - 18:06 11.Deniz

    1o . yorumda “Düşüncelerimize ” tesir eden kitaplar ele alındı. Seyahatname veya Divanların bizim hayata,ilme ve topluma bakışımızda etkisi olduğunu düşünmüyorum.

  12. 12 Mart 2007 - 18:14 12.Deniz

    son not: Parça parça olduğu için özür dilerim, ancak şunu da eklemeden geçemiyeceğim, toplumumuzun okuma ile arası olmadığı için bu düşünceler bir kısım yorumlayanın etkisi ile halka inmiştir. Bir sosyalistin Kapitali, bir İslamcının Risaleyi Nur’u bırakın, Kuran’ı bile okumadığı, bir milliyetçinin Türkeş’in Dokuz Işık Doktrininden haberi bile olmadığı sık rastlanan bir durumdur.

Trackback This Post | Subscribe to the comments through RSS Feed

Yorum Ekleyin...