“Halk seçsin”e bir bakış

by Suat

Bu konuda bir yazı yazacak ve düşüncelerimi paylaşacaktım ama bir türlü fırsatım olmadı. Sabah Murat Belge’yi okurken önemli tespitler yaptığını gördüm. Belge yazısında eski seçimlere ve cumhurbaşkanının çok fazla olan yetkilerine vurgu yaptıktan sonra cumhurbaşkanlığı seçimi konusunda Baykal’ın sarfettiği sözler bağlamında şunları söylüyor:

Ama bu noktada, sürecin bu aşamasında, Deniz Baykal’ın bir sözünün üstünde biraz durmak gerekiyor. Deniz Baykal, cumhurbaşkanını doğrudan halk seçerse bölüneceğimizi söyledi.

Bu bakış açısına göre, demek ki:

1) En büyük tehlike halktır.
2) Cumhuriyet, kuruluşundan neredeyse 90 yıl sonra, ancak üzerine ‘kırılacak eşya’ yazılı bir kutuda taşınabilecek kadar dayanıksız bir nesnedir. 90 yıl sonra, bu toplumun ortak paydalarını bulamamıştır.

Bunlar, Baykal’ın kendi adına da, adına konuştuğu cephe adına da, böyle uluorta itiraf edilecek şeyler olmamalı. Özellikle o cephe adına söylüyorsa biri bunları, bu itirafın ezici ağırlığını da duymalı.Ama ben bunların doğru olduğunu düşünmüyorum. Evet, birtakım politikalarda aynı ısrarla devam edilirse, bu toplumda hem birden fazla fay hattı çıkar ve bunlar yarılır. Ama başka türlü politikalara geçilirse, bunun tam tersi olur ve beğenilmeyen bu toplum, abartılan bu sorunların içinden güle oynaya çıkar. Tarihin bu aşamasında Türkiye toplumu bu ‘gerilim politikaları’nın dışında, sorunlarını barış içinde çözecek olgunluk aşamasına gelmiştir.

Halk bu olgunluk aşamasına geldi ama ya oligarklar?

Baykal’ın sözleri bağlamında değil de son anayasa değişikliği açılımı konusunda benim kafam biraz karışık.

Karışık derken Erdoğan’ın neyi düşünerek “halk seçsin” açılımını yaptığını tam olarak kestiremiyorum. Gerçekten bunu -temenni olarak ister elbette ama- reel anlamda istiyor mu yoksa seçim için koz olarak mı kullanıyor?

Kafamda ağır basan yön Anayasa değişikliği paketinin seçim kozu olduğu yönünde. Bence Erdoğan bunu seçim için kullanıyor ve içten içe Sezer’den ya da Anayasa mahkemesinden dönmesini arzuluyor.

Neden?

Çünkü kim ne derse desin bu bir sistem değişikliğidir. Eğer egemenler bunu Erdoğan eliyle değiştirmeyi istemiyorlarsa bir şekilde de döndüreceklerdir. Ola ki dönmedi -yasal sebepler, kulp bulunamadı, TBMM ısrar etti, yasal imkanları kullandı vs gibi- ve geçti; işte o zaman silahlı bir darbeden korkarım. Nitekim Gündüz Aktan gibi derin seslerin bu konuda Erdoğan’a açık açık “akıllı ol” tavsiyesi yapmaları da bunu gösteriyor. Sadece darbe de değil korkum; son zamanlarda dillendirilen Kuzey Irak harekatı ile ortalığın karıştırılması, AK Parti için artık dosyanın olgunluğa eriştiği konuşulan bir kapatma davası açılması vs. gibi yöntemler de var. Erdoğan’da bu sebeplerle bu değişiklik paketinin kadük hale gelmesini temenni ediyor olabilir.

Erdoğan’da dahil, aklı başında hiçkimse yılların demokratikleşme emeğinin heba olmasını istemez. Bu konuda biraz reelpolitik yapmakta fayda var. Evet, bu demokrasi adına bir acziyet ama maalesef ülkede durum bu.

Erdoğan’ın ne düşündüğünden ve ülkenin malum şartlarından bağımsız olarak ben de kısaca konu hakkındaki görüşlerimi paylaşayım.

Öncelikle “halk seçsin” yönündeki mevcut değişiklik paketinin pek çok eksiği vardır; bu haliyle yönetimde iki başlılığı meydana getirir. (Baykal’ın söylediği saçmalık anlamında değil) %50′nin üstünde oyla seçilmiş hiçbir cumhurbaşkanı bu kadar yetki ile “siyaset” denen tılsım ve yönetim dürtüsünü “hükümet” gibi çok daha az oy oranıyla iş başına gelmiş bir mekanizmaya bırakmak ya da onunla paylaşmak istemez. Bu sebeple de elindeki yetkilerini sonuna kadar kullanır. AKP kadrolarında bu olmaz diye düşünülebilir belki ama sistem sürekli AKP tarafından yönetilecek değil.

Bu sakıncayı gidermek için ne yapılabilir peki? Ya geçici bir yarı-başkanlıkla pek çok alt başlık değişikliği ile birlikte başkanlık sistemine geçilmeli ya da parlamenter sistem devam edecekse ama yine de halk seçecekse sür’atle cumhurbaşkanının yetkileri minimuma indirilmelidir. (Erdoğan’da bu yönde açıklama yaptı geçtiğimiz gün) Zaten mevcut sistemde bile çok fazla olan cumhurbaşkanı yetkileri, cumhurbaşkanını halkın seçtiği bir parlamenter sistemde çok sakıncalı siyasi durumlar doğurur.

Son mahkeme kararından sonra cumhurbaşkanının parlemento içi bir uzlaşma ile seçilmesi zorunlu hale geldi. Ben bu fikre kesinlikle karşıyım. “Uzlaşma” cici bir kelime olarak görülüyor fakat bu sistemi kilitler, 183 milletvekilini bulan seçimleri imkansız hale getirebilir. Bu, azınlık despotizmini doğurur.

Bunun en iyi çözümü de baştan yukarıda bahsettiğim iki seçenekten birisinin tercih edilip bu mihvalde yapılacak değişikliklerle birlikte halkın seçmesidir.

Normal demokratik ülkelerde bunlar adam gibi oturulup konuşulur ama, halktan korkan anamuhalefetin mevcut cumhurbaşkanının aynı yetkilere sahip olduğunu unutup, “seçilmiş padişah yaratacağız” gibi söylemlerde bulunabildiği ülkemizde şimdilik bu mümkün değil gibi.